Renowacja starych książek

Niepowtarzalny urok starych książek oraz ich opraw i losów, wymaga zachowania dla następnych pokoleń. Pięknie dekorowane i zdobione okładki, wyjątkowe ilustracje i winiety, czy odmiany papieru czynią z wielu dawnych egzemplarzy książki zabytkowe, które wpisują się dziś w historię sztuki. Luksusowe wersje starych ksiąg często tworzone były przez najlepszych ówcześnie żyjących rzemieślników, można by rzec artystów, którzy wkładali w ich powstanie swoje serce i talent.

Introligatorstwo i sposoby renowacji starych książek stanowią dziedzinę artystycznego rzemiosła, dziś coraz rzadziej spotykanego. Profesja ta pozwala zachować wartość i piękno tych starodawnych wydań dla potomnych. Rzemiosło to jednak – jak każde – wymaga wielu lat praktyki, by osiągnąć w nim należyte umiejętności i perfekcję.

Nie każda wydana książka doczeka się lub doczekała ponownego wydania, czy to w postaci reprintu, faksymili, czy po prostu wznowienia po latach. Dlatego tak istotne jest zachowanie jej formy i wyglądu jak najdłużej. Na przestrzeni XIX, XX i XXI wieku ukazało się wiele szczegółowych poradników z tajnikami sztuki introligatorskiej. Postęp w tej dziedzinie pozwolił doskonalić wykorzystywane metody i używać coraz nowszych technik. Obecna moda na bibliofilstwo i kolekcjonowanie unikalnych wydań, ceni wysoko pracę renomowanych introligatorów. Potrafią oni najbardziej zniszczone książki przywrócić do życia i zachować ich zabytkowy charakter. Stwierdzenie, że najtrudniej dokonać renowacji uszkodzonych egzemplarzy książek sprzed wieków – oprawionych w całości, lub części w skórę – wydaje się bezsprzeczne. Odmian takich opraw było bowiem bardzo wiele, jak wiele jest gatunków skóry.

Restauracja starych zniszczonych woluminów jest procesem niełatwym i długotrwałym, ale istnieje dość znaczna ilość najprostszych napraw, z którymi poradzi sobie amator. Zwłaszcza tych, które dotyczą wnętrza książki. Podejmując decyzję o samodzielnej renowacji, powinniśmy zawsze zastanowić się, czy wystarczy nam cierpliwości i wiedzy, by wykonać ją należycie i podołać temu niełatwemu wyzwaniu. W przeciwnym razie możemy doprowadzić do kolejnych zniszczeń i uszkodzeń trudnych do cofnięcia nawet dla fachowca.

Najważniejsze ogólne rodzaje uszkodzeń, które wymagają naprawy to:

  • Rozdarcia kartek, dziury i ubytki papieru
  • Trwałe zagięcia
  • Wydarte pojedyncze karty lub arkusze
  • Wyrwane składy z całego bloku kartkowego
  • Cały blok kartkowy wyrwany z okładki
  • Nieprzycięte, lub nieprzecięte brzegi kart
  • Zniszczony, ewentualnie odklejony grzbiet oprawy
  • Zniszczona oprawa, jej struktura, ornamentyka, tłoczenia, litery
  • Rdzawe plamy na stronach
  • Pleśń, zagrzybienie i nieprzyjemny zapach

Większość wymienionych usterek jest w stanie wykonać poprawnie i profesjonalnie większość zawodowych introligatorów, część wymaga jednak umiejętności bardziej artystycznych i zmysłu estetyki – dotyczy to zwłaszcza renowacji opraw. Z kolei, specjalne urządzenia pozwolą zatrzymać toczące się w restaurowanym egzemplarzu książki szkodliwe procesy (plamy, pleśń, grzyby), które mają destrukcyjny wpływ na jej istnienie i pozbawić książkę przykrego zapachu.

Amator jest w stanie dokonać renowacji zaledwie kilku wyżej wymienionych uszkodzeń. O ile nabył podstawową wiedzę w tej dziedzinie. Szanujmy więc książki i dbajmy o nie, a przywrócenie ich do życia nie będzie wymagało tylu żmudnych zabiegów.